To 'celowy' jest ciekawe słowo. Czy masz na myśli że sam w śnie czujesz że ten ciężar coś oznacza, czy to raczej wrażenie po przebudzeniu? Bo to chyba robi różnicę.
@Daniello Oba. Ale w śnie to jest bardziej instynkt niż myśl - wiem że to ważne, ale nie wiem dlaczego. Po przebudzeniu pojawia sie to 'celowe'. Jakby mózg tłumaczył wrażenie na słowa dopiero na jawie.
Słucham tej rozmowy i ciągle wracam do jednego - czy ciężar we śnie musi być czymś negatywnym? Bo tu wszyscy mówią o nim jak o czymś trudnym. A czy ktoś miał ciężar we śnie który był... dobry? Niby przytłaczający, ale w dobry sposób?
@Jagusienka Ja miałam coś takiego raz. Śniłam że trzymam coś bardzo ciężkiego w dłoniach i nie chciałam tego odłożyć, mimo że bolały mnie ręce. Budząc się miałam poczucie że to było coś cennego. Nie wiedziałam co, ale ciężar był jak dowód że to było prawdziwe.
@Brzozka O właśnie! To jest coś innego niż wszystko o czym rozmawialiśmy wcześniej. Ciężar jako dowód realności albo wartości. Czy to nie ciekawe że podświadomie łączymy wagę z ważnością?
@Jagusienka To połączenie 'wagi' i 'ważności' jest obecne w wielu kulturach. W kilku tradycjach dusza miała być ważona po śmierci - dosłownie. To nie przypadek że języki tak często łączą te pojęcia. Ale wróćmy do snów - czy w snach z ciężkim przedmiotem który był 'cenny' wiedziałaś co to było? Czy to było abstrakcyjne uczucie?
@Wajdelota Absolutnie abstrakcyjne. Nie widziałam co trzymam, tylko czułam wagę i że nie mogę tego zgubić. Może to był po prostu sen o odpowiedzialności? Ale ta waga fizyczna była bardzo konkretna.
Wróćmy na chwilę do czegoś co Rgielka napisała o ciągu snów - że sens pojawił się dopiero gdy złożyła je razem po dłuższym czasie. Czy ktoś inny prowadzi jakiś dziennik senny specjalnie pod kątem ciężaru? Czy zapisujecie też gdzie w ciele ten ciężar siedzi, nie tylko co go powoduje?
@Taurus Nie prowadziłam aż tak szczegółowych notatek, ale teraz żałuje. Bo czytając tę dyskusje przypominam sobie że ciężar w snach z miejscami był głównie w nogach i dolnej części pleców, a ten 'swój' o ktorym wcześniej pisałam siedział wyżej, w klatce. Gdybym to miała zapisane przez dłuższy czas to pewnie zobaczyłabym wzorzec.
Czytam ten wątek od początku i mam jedno pytanie bo nigdy na to nie wpadłam - czy można świadomie wywołać ten ciężar we śnie, jak w lucid dreamingu, żeby go zbadać? Czy to ma sens?
@Korundka To bardzo ciekawe pytanie i sam się nad tym zastanawiałem. W lucid dreamingu można próbować - wejść w stan świadomego snu i celowo podejść do czegoś, wziąć to w ręce, poczekać na ciężar. Ale tu jest haczyk: czy to będzie 'ten' ciężar, czy tylko jego imitacja którą sam stworzysz? Bo w snach spontanicznych ciężar pojawia się bez twojej woli. Gdy go szukasz, czy nie dajesz mu z góry znaczenia?
@Taurus To jest kluczowa wątpliwość. W każdej pracy z intencją - nieważne czy to medytacja, rytuał czy lucid dreaming - pytanie o to czy mamy do czynienia z odkryciem czy z kreacją wraca jak bumerang. Ale może to fałszywa opozycja? Jeśli tworzę we śnie sytuację i ciężar który się pojawia jest nieoczekiwanie silniejszy albo inny niż zakładałam, to może to coś powiedzieć?
@Magicystka A właśnie - 'inny niż zakładałam'. To by znaczyło że coś wychodzi spoza mojej kontroli nawet w świadomym śnie. Czy wy w lucid dreamingu mieliście kiedyś coś co was zaskoczyło, co nie było z waszej inicjatywy?
Mnie sie raz zdarzylo cos takiego - bylem w miarę świadomy ze śnię, ale ciężar ktory poczulem na ramionach byl tak silny że wyrwal mnie ze świadomosci z powrotem w zwykly sen. Jakby on nie chcial byc badany. Nie wiem co z tym zrobic interpretacyjnie, ale to wrażenie zostało.
Poczekaj - to znaczy że ciężar cię 'wybudził' ze świadomego snu? To brzmi jak gdyby miał własną agencję. Ale może to po prostu intensywność wrażenia zmysłowego wystarczyła żeby przerwać ten kruchy stan świadomości?
@Daniello No własnie nie wiem. Może tak. Ale to samo sie nie zdarzylo mi z innymi intensywnymi wrazeniami w snach - raz bylam w ogniu i trwalo to długo. A ciężar od razu mnie wyrzucil. Wiec albo ciężar jest jakoś 'inny', albo akurat ten byl bardzo silny. Nie umiem tego rozstrzygnac.
Słuchajcie, wchodzę z boku - ten wątek z lucid dreamingiem i ciężarem jest ciekawy, ale zastanawiam się czy nie robimy tu błędu potwierdzenia. Czyli zapisujemy i pamiętamy sny gdzie ciężar coś 'znaczył', a nie pamiętamy tych gdzie był przypadkowy. Jak w ogóle można to kontrolować?
@Wiktor72 Błąd potwierdzenia to poważny zarzut i uczciwy. Nie mam na niego idealnej odpowiedzi. Ale dodam jedno - w tradycjach z którymi pracuję, nie każdy sen był traktowany jako przesłanie. Były kategorie snów 'pustych', związanych z ciałem albo z dnia poprzedniego. Problem nie jest nowy. Pytanie raczej brzmi: jak ćwiczyć rozróżnianie, a nie czy jest możliwe.
@Leopold A jak ćwiczyć to rozróżnianie? Bo to jest właśnie to czego mi brakuje. Mam sen, czuję że coś w nim jest, ale nie wiem czy to 'cos' jest naprawdę tam czy ja je wkładam.
@Jagusienka Jedno ćwiczenie które znam to zapisywanie bez interpretacji - dosłownie co się wydarzyło, co czułam, gdzie był ciężar. Interpretację odkładasz na później. Po kilku tygodniach czytasz wszystko razem i pytasz: czy jest wzorzec którego nie szukałam? Wzorzec nieszukany jest bardziej wiarygodny niż ten który narzucasz od razu.
O tym wlasnie pisalam wcześniej z tymi swoimi zeszytami 🙂 I naprawde tak to dziala - ja nie wiedziałam szukam ciagu i nagle go zobaczyłam. Ale mam pytanie do Leopolda - a co jesli wzorzec jest ale dalej nie wiesz co oznacza? To tez cos mowi czy nie?
@Rgielka Ja bym powiedziała że sam fakt że wzorzec istnieje coś mówi, nawet bez konkretnej interpretacji. Przynajmniej tyle że twój sen 'wraca' do czegoś. Może znaczenie przyjdzie później, jak pisała Saturnella.
Wracam do tego co Korundka pytała o świadome wywoływanie ciężaru - próbowałam kiedys czegoś podobnego, nie tyle w lucid dreamingu, ale przed zaśnięciem nastawiłam sie ze chce coś poczuć w dłoniach. I coś poczułam, ale nie wiem czy to był 'ten' ciężar czy moja sugestia. Był łagodniejszy. Jakby papierowy.
@Saturnella.2 'Jakby papierowy' - to ciekawe porównanie. Czyli twój ciężar wywołany intencją miał inną fakturę niż te spontaniczne? Czy one też mają jakąś jakość, nie tylko wagę?
@Korundka Tak, własnie. Te spontaniczne to nie tylko waga ale tez cos jakby temperatura albo gęstość. Jeden byl chłodny i jakby metaliczny. Inny był cieply i miekki ale przytłaczał bardziej. Tego papieru nie miały.
To co mówi Saturnella o temperaturze i gęstości bardzo do mnie trafia. Tamten ciężar w dłoniach ze snu który opisywałam - był ciepły. I teraz jak o tym myślę, chyba dlatego nie chciałam go odkładać. Zimny ciężar chce się odłożyć, ciepłego trzymasz.
@Brzozka To rozróżnienie ciepły-zimny pojawia się w wielu systemach energetycznych jako coś nieprzypadkowego. W pracy z czakrami temperatura wrażenia wskazuje na charakter energii - przyjmowana czy oddawana, otwierająca czy zamykająca. Nie mówię że automatycznie przekłada się to na sny, ale zastanawiam się czy ten ciepły ciężar który chciałaś zatrzymać był może związany z czymś czego się nie chciałaś 'pozbyć' na jawie?
@Wajdelota To jest pytanie które mnie trochę zatrzymuje. Bo tamten sen miałam w momencie kiedy coś w życiu się kończyło. I może właśnie o tym był - o trzymaniu czegoś co już odchodziło. Nie pomyślałam o tym wcześniej.
Czy ta temperatura we śnie to coś co można świadomie zaobserwować, to znaczy w trakcie snu? Bo ja zazwyczaj pamiętam że coś czułem, ale nie pamiętam szczegółów takich jak ciepło albo zimno. Dopiero po przebudzeniu czasem zostaje jakiś ślad, ale niekonkretny.
@Gerwazy00 To jest bardzo ważne pytanie o uwagę we śnie. Większość ludzi ma słabą pamięć sensoryczną ze snów właśnie dlatego że mózg nie rejestruje tych szczegółów z taką samą dokładnością jak wzrok czy słuch. Dlatego też wracam do dziennika - pisanie tuż po przebudzeniu, zanim wstaniesz, zanim zaczniesz myśleć o czymkolwiek innym. Wtedy czasem wyłazi coś o czym nie wiedziałeś że pamiętasz.
@Taurus Czyli dziennik pomaga wyłapać te szczegóły sensoryczne których nie pamiętamy świadomie? Bo mnie zastanawia jedno - czy zapisywanie tuż po przebudzeniu to naprawdę wystarczy, żeby odtworzyć coś tak ulotnego jak temperatura albo gęstość? Mam wrażenie że zanim sięgam po zeszyt, te rzeczy już znikają.
@Gerwazy00 Znikają, ale nie zawsze całkowicie. Chodzi o to żeby pisać zanim jeszcze w pełni się przebudzisz - leżąc, bez wstawania, bez telefonu. Te kilka minut między snem a jawą to okno. Ja czasem piszę w ciemności, prawie nieczytelnie, ale i tak potem odczytuję coś co inaczej byłoby zupełnie stracone. Co do temperatury - masz rację że to jeden z najtrudniejszych elementów do odtworzenia. Ale jak już raz zaczniesz szukać tego w notatkach, zaczynasz to też lepiej rejestrować w trakcie snu.
Ja mam pytanie do całej tej rozmowy o temperaturę i gęstość - czy wy pamiętacie te szczegóły sami z siebie, czy dopiero jak ktoś o tym pyta, to 'wyciągacie' je z pamięci? Bo teraz kiedy o tym czytam, nagle 'pamiętam' że mój ciężar był zimny. Ale czy naprawdę go pamiętam, czy sobie dopowiadam?
@Korundka To jest bardzo uczciwe pytanie i troche mnie rozbrojilo. Sama nie jestem pewna. Wiem że tamte opisy pisalam z pamięci ale teraz tez sie zastanawiam ile z tego bylo prawdziwe a ile uzupełnione przez skojarzenia. Może dlatego wlasnie dziennik jest ważny - bo zapisujesz zanim zdążysz sobie dopowiedziec.
@Korundka Właśnie o to samo chciałem zapytać wcześniej ale nie umiałem tego tak dobrze sformułować. To jest klasyczny problem z pamięcią retroaktywną - pamiętamy to co pasuje do narracji którą tworzymy po fakcie. Nie mówię że ciężar we śnie nic nie znaczy, ale zastanawiam się ile tych szczegółów jest autentycznych a ile konstruowanych.
@Wiktor72 To napięcie między autentycznym wspomnieniem a konstruktem jest znane i w tradycjach interpretacyjnych. Dlatego w niektórych szkołach snu zalecano zapisywanie obrazów bez przymiotników - co widziałem, nie co czułem. Przymiotniki zostawia się na drugi dzień, żeby zobaczyć czy dalej pasują. Czy coś takiego próbowałeś kiedykolwiek?
@Leopold Nie próbowałem, ale to brzmi sensownie metodologicznie. Chociaż nie wiem czy da się zupełnie oddzielić obraz od emocji - to chyba nie tak działa pamięć senna.
Słucham tej rozmowy o zapisywaniu bez przymiotników i mam mieszane uczucia. Bo z jednej strony rozumiem po co to, ale z drugiej - jak mam opisać ciężar bez przymiotników? 'Coś ważącego' to chyba mniej niż nic. Jak wy to obchodzicie?
@Jagusienka Można zapisać działanie zamiast cechy. Nie 'ciężki' ale 'nie mogłam go podnieść' albo 'musiałam usiąść'. Zachowanie ciała w śnie często mówi tyle samo co przymiotnik, a jest mniej subiektywne. Przynajmniej tak mi się wydaje.
Ten watek z zapisywaniem to bardzo ciekawy, ale troche sie oddalismy od oryginalnego pytania. Mnie cały czas chodzi po głowie to co powiedziała Brzozka - ze ciepłego ciężaru nie chciała odłożyć. Ja miałem odwrotnie - chciałem się jak najszybciej pozbyc tego czego nieślem. I teraz zastanawiam sie czy to cos mowi o relacji do emocji ktora symbolizuje, nie tylko o samej emocji.
Właśnie - to bardzo dobre sformułowanie. Nie tylko co czujesz, ale jak się do tego czucia odnosisz. Czy chcesz to trzymać czy odłożyć. To może być ważniejsze niż sama waga albo temperatura.
@Brzozka A mozna chciec trzymac cos co jest tez przytłaczajace? Bo mi sie raz przyśnił taki ciężar ktory byl i nieprzyjemny i jednoczesnie nie chciałam go puszczac. Jakby było w nim coś ważnego nawet jesli bolalo.
@Rgielka Mam podobne wrażenie z jednego snu. Ciężar na ramionach był nieprzyjemny fizycznie ale nie czułam że powinnam go zdjąć. Jakby miał tam być. Czy to możliwe że ciało we śnie 'wie' że to trzeba nieść?
@Arktura96 To co opisujesz pasuje do archetypowego motywu dźwigania - w różnych tradycjach niesienie ciężaru to nie zawsze kara, czasem inicjacja albo zobowiązanie. Pytanie brzmi nie 'dlaczego to niosę' ale 'komu albo czemu to niosę'. Czy w tym śnie było jakieś dokąd?
@Magicystka Nie pamiętam żebym szła gdzieś konkretnie. Stałam. I tyle. To chyba zmienia interpretację?
@Arktura96 Bardzo. Niesienie bez ruchu to inny symbol niż niesienie w drodze. Można powiedzieć że samo trwanie z ciężarem jest tu treścią - nie cel ani droga.
Przepraszam że wchodzę z głupim pytaniem, ale skąd wiadomo że stanie z ciężarem to symbol inicjacji a nie po prostu że sen był niedokończony i mózg nie wygenerował dalszej fabuły? Pytam serio, bo to mi się zawsze kręci po głowie jak słyszę interpretacje.
@Daniello Nie ma pewności i nikt uczciwy nie powie że ma. Ale to nie znaczy że interpretacja jest bezużyteczna. Pytanie nie brzmi 'czy to na pewno symbol' tylko 'co mi to daje gdy na to patrzę jako na symbol'. Czasem sens jest w tym pytaniu a nie w odpowiedzi.
@Leopold To jest odpowiedź której się nie spodziewałem, ale rozumiem co masz na myśli. Trochę jak z metaforą - nie pytamy czy jest prawdziwa, tylko czy działa.
Wracam do tego co mowiłem o swoim śnie gdzie ciężar mnie 'wyrzucił' ze świadomego śnienia. Teraz po tym wszystkim co piszecie zaczynam myslec ze moze właśnie to bylo istotne - ze nie dał sie zbadac. Jakby był tam po cos czego nie mialem zobaczyc od srodka. Nie wiem jak to interpretowac, ale to pierwsze skojarzenie jakie mam.
To co napisał Geomanta o tym że ciężar 'nie dał się zbadać' - to mnie trafiło. Jakby niektóre rzeczy we śnie mają w sobie coś co broni się przed obserwacją. Miałam raz sen w którym chciałam dotknąć czegoś żeby sprawdzić co to jest i właśnie wtedy się obudziłam. Nie wiem czy to zbieżność ale teraz o tym myślę inaczej.
@Brzozka to ciekawe bo u mnie było podobnie, chciałam sie przyjrzec ciężarowi z bliska i jakby sen sam mnie cofną od niego. Jak ty to interpretujesz - że to obrona snu przed nami czy że my sami się cofamy bo się boimy?
@Rgielka Szczerze? Nie wiem. To może być jedno i drugie jednocześnie. Albo żadne. Ale twoje pytanie jest lepsze niż moja obserwacja.
Ten wątek o ciężarze który 'się broni' jest dla mnie ciekawy z innego powodu. W świadomym śnieniu jest coś co się nazywa destabilizacją - sen zaczyna się rozpadać kiedy za bardzo skupiasz uwagę na jednym elemencie. To może być zwykły mechanizm sennej fizjologii, nie żadna obrona. Ale przyznam że to nie tłumaczy emocji które temu towarzyszą.
@Taurus A skąd wiesz że to destabilizacja a nie coś innego? Pytam serio, bo znam ten termin z lucid dreaming ale zawsze miałem wrażenie że to trochę wymówka żeby nie szukać głębiej.
@Wiktor72 Nie twierdzę że to pewne. Mówię że taka możliwość istnieje i warto ją mieć z tyłu głowy zanim się pójdzie w interpretację symboliczną. Jedno nie wyklucza drugiego.
Wracam do pytania Geomanty z poprzedniego posta - że ciężar może być 'tam po coś czego nie miał zobaczyć od środka'. To jest bardzo stare wyobrażenie o snach jako o progach. Nie wszystko co pojawia się w snu jest dla nas. Część tradycji mówi wprost że sen ma warstwy i nie do każdej mamy dostęp w każdym momencie. Geomanta - czy ten sen był jednorazowy czy wracał?
@Magicystka jednorazowy. Ale zostawił takie wrażenie jakby miał wróćic. Nie wiem jak to opisac inaczej - jakby cos było niedokonczone. Moze wlasnie dlatego tak mi chodzi po głowie.
Przepraszam że znów wchodzę z pytaniem które może być naiwne, ale to 'wrażenie że coś wróci' - czy to nie jest po prostu to że temat jest nierozwiązany w głowie i mózg to sygnalizuje? Nie mówię że tak jest, pytam czy ktoś rozważał takie wyjaśnienie zanim przeszedł do symbolicznego.
@Daniello Rozważałem. I nie sądzę żeby jedno wykluczało drugie. 'Nierozwiązany temat w głowie' i 'symbol który czeka na odczytanie' mogą opisywać to samo doświadczenie różnymi językami. Pytanie jest o to jaki język ci pomaga.
@Leopold To już drugi raz kiedy dajesz mi odpowiedź którą chcę zapamiętać. Muszę przemyśleć ten temat z językiem bo nigdy tak na to nie patrzyłem.
Słucham tego co pisze Leopold i Daniello i zastanawiam się nad czymś innym. Jeśli ciężar we śnie to symbol - to symbol czego dokładnie? Bo w tym wątku pojawiło się dużo różnych propozycji: zobowiązanie, emocja, inicjacja, blokada. Czy możliwe że ten sam ciężar znaczy coś innego dla każdej osoby? Albo że to my nadajemy mu znaczenie po fakcie?
@Arktura96 Moim zdaniem tak własnie jest i to nie jest zarzut tylko spostrzeżenie. Sen jest jak runa - ma potencjał znaczeń, ale konkretne znaczenie wyłania się dopiero w kontekscie życia tej konkretnej osoby. Nie ma jednego ciężaru dla wszystkich.
@Saturnella.2 To co mówisz o runach rozumiem, ale z drugiej strony - są senniki które mówią co konkretnie znaczy co. Czy to jest po prostu błąd że ludzie z nich korzystają, czy senniki mają jakąś wartość mimo wszystko?
@Korundka Senniki mają wartość jako punkt wyjścia, nie jako wyrocznię. Dają ci słownik możliwych znaczeń, ale to ty decydujesz które słowo pasuje do twojego zdania. Problem zaczyna się kiedy traktujesz sennik jak gotowy wyrok.
Mam wrażenie że ta rozmowa kręci się trochę w kółko wokół tego samego pytania - co jest prawdziwym znaczeniem i skąd to wiemy. Może zamiast tego warto zapytać: co wam konkretnie dał ten ciężar we śnie? Nie co znaczył, ale co z nim zrobiliście po przebudzeniu. Geomanta, ty zaczęłeś ten temat - co ty z nim zrobiłeś?
Szczere pytanie. Nic z nim nie zrobiłem na poczatku, po prostu o nim myslałem. Potem zaczałem zapisywac sny - i to chyba byl efekt tego konkretnego snu, ze poczułem ze trzeba cos z tym zrobic. Więc w sumie ciężar mnie zmusił do działania nawet jesli nie rozumiałem co znaczył.
U mnie ten ciężar nigdy nie siedział w klatce piersiowej, tylko w ramionach i barkach - jakby ktoś położył mi coś na plecach i kazał to nieść. Budziłem się potem z realnym napięciem dokładnie w tych miejscach, nie tylko z samym wrażeniem ze snu. Nie wiem, czy to cokolwiek znaczy, ale zawsze było w tym samym punkcie, więc chyba nie przypadek.
@Gerwazy00 to może być związek! i to ciekawe że opisujesz ramiona a nie klatkę piersiową - bo kilka osób wyżej pisało o klatce. Czy to inne miejsce ciężaru znaczy cos innego wedlug was?
@Rgielka To pytanie mi się podoba. Intuicyjnie czuję że klatkę piersiowa kojarzymy z emocjami, a ramiona z odpowiedzialnością albo obowiązkiem. Ale to może być po prostu kulturowe skojarzenie a nie żadna głębsza prawda. Czy ktoś wie czy są tradycje które rozróżniają miejsce ciężaru w interpretacji?
Zostawię to pytanie otwarte bo sam nie wiem, ale Rgielka masz rację że to ciekawe. Jakby klatkę piersiową łączymy intuicyjnie z sercem, smutkiem, lękiem - a ramiona z tym co dźwigamy dla innych. Ale to może być po prostu to że w kulturze mamy takie obrazy: 'ciężar na sercu', 'dźwigać kogoś na barkach'. Czy to znaczy że sen po prostu reprodukuje metaforę językową?
To pytanie o metaforę językową jest bardzo trafne i myślę że zasługuje na więcej uwagi niż zwykle dostaje w takich dyskusjach. Ale chciałem zapytać Gerwazego - mówiłeś że ciężar był na ramionach i że czułeś go przez kilka godzin po przebudzeniu. Czy to fizyczne czucie było symetryczne? Oba ramiona tak samo?
@Leopold Teraz jak pytasz to sobie uświadamiam że nie. Lewe ramię było wyraźniej obciążone. Prawe jakby mniej. Nie zwróciłem na to uwagi wtedy, ale teraz jak to piszę to jest to dziwne. Czy to coś znaczy? Słyszałem coś o lewej i prawej stronie w czakrach, ale nie wiem jak to się ma do snów.
@Gerwazy00 W pracy z czakrami lewa strona ciała jest zwykle kojarzona z odbiorem - tym co przyjmujesz od innych, od świata, z przeszłości. Prawa z dawaniem i działaniem. To nie jest dogmat, ale jest szeroko stosowane w różnych tradycjach. Ciężar po lewej stronie mógłby w tym kluczu sugerować coś co przyjąłeś i co leży nieprzetworzone. Ale chciałbym wiedzieć - czy w tym śnie byłeś sam czy ktoś coś na ciebie kładł?
@Wajdelota Byłem sam. Nikt nic nie kładł - po prostu stałem i ciężar był. Nie było żadnego ruchu, żadnej akcji, tylko to odczucie. Przez chwilę we śnie szukałem wzrokiem co to jest, ale nic nie było widać.
@Wajdelota a to co mowisz o lewej stronie - ze to odbiór - czy to znaczy ze cos na niego wpłynelo z zewnatrz? Ze moze nie chodzi o jego własny ciężar ale o czyjś?
@Rgielka Możliwe, ale ostrożnie z tym. 'Czyjś ciężar' to interpretacja która jest kusząca bo zrzuca odpowiedzialność na zewnątrz. Czasem tak jest, ale często ciężar po lewej to po prostu coś co sami od dawna nosimy i czego nie przetwarzamy. Jedno nie wyklucza drugiego, ale warto zacząć od siebie zanim się szuka źródła na zewnątrz.