Ale chwila - czy to na pewno tak działało w starożytności, czy to jest współczesna reinterpretacja, żeby Deipnon było bardziej 'etycznie strawne'? Bo mam wrażenie, że część rekonstrukcjonistów dopasowuje znaczenie do własnych wartości, a potem powołuje się na tradycję. Marzenka, czy źródła naprawdę potwierdzają ten wątek z potrzebującymi?
@Julisia.1 masz rację, że to trzeba sprawdzić, zamiast przyjmować za pewnik. W tekstach helleńskich - Teofrast, Arystofanes - jest wzmianka o tym, że biedni zbierali jedzenie zostawiane na skrzyżowaniach podczas różnych obrzędów oczyszczających, nie tylko tych związanych z Hekate. Ale czy to był zamierzony element rytuału, czy naturalny efekt - to jest kwestia interpretacji. Nie ma tekstu, który by mówił wprost: 'zostaw jedzenie, żeby ktoś je zabrał, bo taka jest wola bogini'. To jest raczej wniosek wtórny.
Warto tu dodać, że w PGM i w Corpus Hermeticum logika ofiary jest często inna niż w popularnym wyobrażeniu - dar nie znika, ale przechodzi. Czy przejdzie do bóstwa, do ducha miejsca, do żywego człowieka - to są niekiedy traktowane jako różne kanały tego samego przepływu. Ale zgadzam się z Marzenką, że nie powinniśmy tego nakładać na Deipnon bez wyraźnego oparcia w źródłach.
@Aurelek71 a czy w PGM jest jakaś konkretna instrukcja dotycząca tego, co ma się stać z ofiarą po rytuale? Pytam, bo zawsze myślałam, że w tamtych tekstach to jest po prostu zostawione bez komentarza - wykonujesz, co zapisane, i tyle.
@Fluorytka.1 różnie. Część formuł w PGM jest bardzo precyzyjna co do sposobu złożenia ofiary, ale milczy o tym, co dzieje się dalej. Inne zakładają, że efekt ma być widzialny - na przykład dym, który idzie w określonym kierunku. Kilka tekstów wspomina o tym, żeby po rytuale odejść bez oglądania się - co jest zbieżne z tym, co Marzenka mówiła wcześniej o Hekate i zakazie patrzenia za siebie. Przypadek? Może nie.
To z tym patrzeniem za siebie to mnie zawsze ciekawiło w kontekście różnych tradycji. W słowiańskim folklorze też jest zakaz odwracania się w określonych momentach, szczególnie przy przekraczaniu progów czy na rozstajach. Czy ktoś wie, czy to jest niezależny motyw, który pojawia się wszędzie, czy może gdzieś są ślady wspólnego źródła?
@Zdzichu57 to jest jedno z tych pytań, na które porównawcze religioznawstwo odpowiada ostrożnie. Jest zakaz patrzenia za siebie w micie o Orfeuszu, w historii Lota i jego żony, w słowiańskich zakazach na rozstajach, w niektórych afrykańskich rytuałach przejścia. Podobieństwo może być dyfuzją kulturową, ale może też być po prostu logiczne - skrzyżowanie, próg, granica wymagają zdecydowania. Spojrzenie wstecz to cofnięcie się z decyzji.
Czyli zakaz patrzenia wstecz jest właściwie metaforą nieodwracalności? Że jak przekraczasz granicę, to musisz być już 'po drugiej stronie' myślami, nie tylko ciałem? Nigdy tak na to nie patrzyłam.
A jeśli Hekate jest patronką tych granic, to czy zakaz jest jej wymogiem - że ona przepuszcza, ale tylko jeśli nie wahasz się - czy to jest raczej opis mechanizmu, który działa niezależnie od bóstwa? Chodzi mi o to, czy to jest reguła Hekate, czy reguła samej granicy.
To brzmi jak pytanie o to, czy bogini jest regułą, czy tylko jej strażniczką. I nie jestem pewna, czy da się na to odpowiedzieć inaczej niż z perspektywy własnej teologii. Dla kogoś, kto wierzy w Hekate jako osobowe bóstwo, to jest jej wymóg. Dla kogoś, kto traktuje ją jako archetyp, to jest opis wewnętrznego prawa psychiki.
@Krystynka.1 ale tu znowu wchodzimy w tę samą pętlę co wcześniej z Cebulką. Skoro każda tradycja odpowie według własnych założeń, to czy w ogóle da się powiedzieć coś o Hekate, co nie jest już z góry zdeterminowane przez to, w co wierzymy? Marzenka, czy religioznawstwo ma jakieś narzędzia, żeby wyjść z tej pętli?
@Julisia.1 religioznawstwo porównawcze opisuje, nie rozstrzyga - to jest zarówno jego siła, jak i ograniczenie. Może powiedzieć: 'w źródłach Hekate jest opisana jako strażniczka, nie twórczyni granicy'. W Hezjodzie jest tytanidą, która może dawać lub odmawiać, co sugeruje osobę z wolą, a nie mechanizm. Ale czy to 'naprawdę' tak działa - tu religioznawstwo odkłada pióro. Co nie znaczy, że pytanie jest bez sensu, po prostu leży gdzie indziej.
A ja mam pytanie, które może wróci do czegoś praktycznego - bo zaczęłam się zastanawiać, czy Hekate jako 'strażniczka' oznacza, że można do niej iść po ochronę? Czy to jest w tradycji, że ona chroni, a nie tylko otwiera przejścia?
@Promyczka53 tak, i to jest jeden z jej starszych atrybutów, który bywa przyćmiony przez ten bardziej mroczny wizerunek. W źródłach z okresu archaicznego Hekate jest opisywana jako opiekunka dzieci i domostw, kourotrophos - ta, która pielęgnuje młodych. Dopiero później, szczególnie w epoce hellenistycznej, dominuje obraz bogini nocy i magii. To są jakby dwa różne nakładające się obrazy tej samej postaci.
@Latawica54 To jest dla mnie zupełnie nowe - że Hekate mogła być kiedyś czymś w rodzaju opiekunki ogniska domowego? Zawsze kojarzył mi się ten wizerunek z czymś raczej groźnym. Czy to znaczy, że ta 'groźna' Hekate, którą wszyscy znają, to jest późniejszy twór, a wcześniejsza była zupełnie innym bóstwem?
@Genowefka67 nie do końca 'innym' - raczej te funkcje współistniały. Bóstwa granicy mają tę właściwość, że chronią właśnie dlatego, że kontrolują dostęp. Stróż bramy jest jednocześnie tym, kto otwiera i tym, kto zamknął. Hekate jako opiekunka domostwa i Hekate jako władczyni skrzyżowań to dwie strony tej samej logiki - obie opierają się na tym, że ona panuje nad progami. Wizerunek 'groźny' jest moim zdaniem po prostu rzutem jednej funkcji na drugą.