Otwieram wątek o Kahane'm, bo od pewnego czasu temat wraca w mediach przez działalność Itamara Ben-Gwira i nie wszyscy zdają sobie sprawę, że ma on długie korzenie. Meir Kahane urodzony w Brooklynie w 1932, ortodoksyjny rabin, założyciel Jewish Defense League w 1968, potem partii Kach po przeprowadzce do Izraela w 1971, członek Knesetu 1984-1988. Zamordowany w Nowym Jorku 5 listopada 1990. Pytanie, które tu rzucam: czy kahanizm to faktycznie ruch religijny z teologicznym rdzeniem, czy raczej polityczna ideologia w religijnym sztafażu? Bo to jest moment, w którym łatwo się pomylić.
Krótko: jedno i drugie. Kahane sam nie rozróżniał polityki od religii i wprost mówił, że to rozróżnienie jest zachodnim, nieżydowskim wymysłem. Dla niego Tora była konstytucją państwa żydowskiego, a polityka realizacją Tory. Z perspektywy religioznawczej to mocna pozycja teokratyczna.
Korzeń teologiczny kahanizmu to zradykalizowany syjonizm religijny w wersji szkoły rabina Cwi Jehudy Kooka z Mercaz HaRaw. Kook senior mówił o "boskiej iskrze" w syjonizmie świeckim. Kook junior poszedł dalej - państwo Izrael jest początkiem Mesjasza, a Ziemia Izraela jest święta i podlega bezwzględnym przykazaniom Tory.
@Sauwak I tu właśnie Kahane odróżniał się od głównego nurtu Gusz Emunim. Gusz, oparty na kookowskiej teologii, był jednak bardziej instytucjonalny, dialogował z państwem, budował osiedla w ramach kompromisów. Kahane szedł twardziej - odmawiał uznania świeckiej demokracji izraelskiej, jeśli kolidowała z prawem Tory.
A skąd brała się ta jego radykalność? Bo wyrastał w środowisku ortodoksyjnym, ale nie każdy ortodoksyjny rabin idzie w taką stronę.
@Lurisk Trzy rzeczy. Pierwsza - jego ojciec Charles był rewizjonistą, zwolennikiem Żabotyńskiego, w domu mówiło się o militarnym syjonizmie. Druga - pięć osób z rodziny Kahane'ów zginęło w arabskiej zasadzce w Palestynie w 1938, inna gałąź zginęła w Holokauście. Trzecia - Meir od młodości należał do Betaru, paramilitarnego ruchu młodzieżowego Żabotyńskiego. Wszedł w to z dziedzictwa rodzinnego.
Plus epoka. Kahane wyrósł w powojennym Brooklynie, w środowisku, gdzie Holokaust był bardzo świeży, a poczucie zagrożenia codzienne. Hasło "Never Again" - "Nigdy więcej" - nie było u niego retoryczne, tylko egzystencjalne. Z tego się rodziły Jewish Defense League patrole na ulicach.
JDL zostało założone w 1968 dosłownie w odpowiedzi na to, że żydowscy starcy w pogarszających się dzielnicach Nowego Jorku byli okradani i napadani. Kahane organizował uzbrojonych młodych ludzi, którzy chodzili w patrole. To było wyraźnie wzorowane na Black Panthers - Kahane sam o tym mówił.
@Bryza Czyli na początku JDL było czymś w rodzaju lokalnej samoobrony, a nie organizacją terrorystyczną?
@Faddi Dokładnie. Pierwsza faza, lata 1968-1969, to jeszcze coś, co dawało się obronić jako ruch obywatelski. Problem zaczął się, kiedy Kahane przekierował JDL na cele sowieckie. Kampania na rzecz wyjazdu Żydów z ZSRR była słuszna, ale metody - zamachy bombowe, porwania, ostrzeliwanie misji sowieckich - były terrorystyczne wprost.
W 1971 Kahane został skazany za spisek w celu produkcji bomb, dostał pięć lat w zawieszeniu. To był moment, kiedy uciekł do Izraela, formalnie alija. Tam założył partię Kach, której logiem stała się żółta zaciśnięta pięść na czarnym tle Gwiazdy Dawida.
@Kappi "Kach!" znaczy "Tak właśnie!" albo "Oto tak!". To był jeden z bojowych okrzyków Żabotyńskiego - "Kach, ve-rak kach" ("tak, i tylko tak"). Kahane sięgnął do tej tradycji świadomie, sygnalizując ciągłość z rewizjonistycznym syjonizmem militarnym lat 30.
A potem przyszedł rok 1972 i sprawa Sola Huroka. Bomba podłożona w biurach amerykańskiego impresaria, który organizował występy artystów sowieckich w USA. Zginęła młoda Żydówka, Iris Kones. Kahane oficjalnie nie wiedział, niektórzy autorzy uważają, że stracił już kontrolę nad JDL, ale i tak bronił sprawców i wrócił z Izraela do USA na ich proces.
Ten okres jest dla mnie kluczowy dla zrozumienia kahanizmu. Bo Kahane z jednej strony uciekał przed amerykańską jurysdykcją, z drugiej - nie mógł przestać wracać. Magid w "Meir Kahane" pisze, że to był moment psychologicznego załamania - idea straciła nad nim kontrolę, ale on nie potrafił się od niej oderwać.
A jak go przyjęło izraelskie społeczeństwo? Bo emigrant z USA, rabin amerykański - to nie jest pozycja, z której łatwo wejść w izraelską politykę.
@Whisper Najpierw odrzucili go praktycznie wszyscy. W 1973 dostał 13 tysięcy głosów, mniej niż 1%. W 1977 jeszcze mniej. W 1981 poniżej 5 tysięcy. Wyglądało, że to skończona postać. Aż przyszedł rok 1982, ewakuacja Sinaju po porozumieniu z Egiptem. Część osadników z Jamit groziła samobójstwem przed ewakuacją. Begin poprosił Kahane'go o negocjacje. To dało Kahanemu olbrzymią widoczność medialną.
@Lady I to się przełożyło na wybory 1984, kiedy Kach dostał 25 tysięcy głosów (1,2%) i Kahane wszedł do Knesetu. Jeden mandat. Ale ten jeden mandat narobił szumu większego niż dziesięć innych. Kahane składał projekty ustaw, które miały zakazać małżeństw mieszanych Żydów z Arabami, wydalić Arabów z Izraela, zabronić "obrazy żydowskiej religii".
I jak Knesset reagował?
@Lubon Większość parlamentarzystów po prostu opuszczała salę, kiedy Kahane wchodził na mównicę. Praktyka bojkotu była pierwszą reakcją. Druga - w 1985 uchwalono poprawkę do ustawy o partiach, zakazującą rejestracji partii nawołujących do rasizmu. Ta poprawka była celowo wymierzona w Kach. W 1988 Kach wykluczono z wyborów, mimo że sondaże dawały mu już 5-6%, czyli kilka mandatów.
To jest kluczowy moment historyczny. Bo gdyby Kach wszedł do Knesetu w 1988 z większą liczbą mandatów, byłaby to zupełnie inna trajektoria izraelskiej polityki. Wykluczenie Kacha sprawiło, że jego wyborcy zostali "bez domu", a ich ideologia zaczęła krążyć po peryferiach - do czasu.