To jest pytanie które nie ma prostej odpowiedzi, ale mogę powiedzieć tyle - proces był długi i nie do końca przejrzysty. Targum Onkelos zyskał status quasi-kanonicznego głównie w środowisku babilońskim, akademie talmudyczne go promowały, i to wystarczyło żeby się utrwalił. Nie było jednego soboru który powiedział 'ten tak, tamten nie'. Bardziej to wyglądało jak stopniowy konsensus autorytetów. Ale Grymuar - twoje pytanie dotyka czegoś ważnego: legitimizacja przez użycie to zupełnie inny mechanizm niż legitymizacja przez dekret.
@Edek_60 Ten mechanizm 'konsensus przez użycie' jest o tyle ciekawy że dokładnie tak samo działał kanon Nowego Testamentu - nie było jednego momentu gdy ktoś powiedział 'te 27 ksiąg i koniec', tylko stopniowe wyłanianie się przez praktykę liturgiczną różnych wspólnot. Targum więc nie jest tu wyjątkiem, tylko kolejnym przykładem że autorytet tekstu sakralnego rzadko kiedy pochodzi z góry na dół.
@Norbert76 ale czy to nie jest trochę zbyt szybkie zrównanie? Kanon NT dotyczył tego co jest objawione, a Targum to był przekład - formalnie niższa kategoria. Czy te dwa procesy naprawdę działały tak samo, czy tylko wyglądają podobnie z zewnątrz?
@Piolun uczciwa uwaga. Masz rację że kategorie są różne. Ale mnie właśnie to interesuje - że mimo różnicy kategorii mechanizm legitimizacji wygląda tak samo. Może dlatego że to nie jest kwestia teologii, tylko socjologii religii?
Wracając do tego co Piolun powiedział wcześniej o przekładzie jako nieuchronnej zmianie znaczenia - zastanawiam się czy to nie jest też odpowiedź na pytanie tytułowe tego wątku. Bo jeśli każdy przekład zmienia znaczenie z definicji, to pytanie nie brzmi 'czy Targum zmieniał znaczenie', tylko 'w jakim kierunku i dlaczego akurat tak'. I to drugie pytanie jest dużo ciekawsze.
Salomejka, to jest naprawdę trafne przesunięcie pytania i właściwie czułam że o to mi chodziło od początku, tylko nie umiałam tego tak sformułować. Kierunek zmian - nie sam fakt zmiany. Czy ktoś wie czy badacze Targumu próbowali w ogóle systematycznie mapować te kierunki? Czy to jest zbyt chaotyczne żeby pokazać jakiś wzorzec?
Badano to i owszem - i wzorce są widoczne. Generalnie Onkelos konsekwentnie unika antropomorfizmów, czyli tam gdzie Biblia mówi że Bóg 'widział', 'zszedł', 'chodził', Targum zastępuje to pośrednikami albo Shekhiną, boską obecnością. To nie jest przypadek - to teologia. Drugi wzorzec to wzmacnianie monoteizmu wszędzie tam gdzie tekst hebrajski mógł brzmieć wieloznacznie. Więc kierunki istnieją i są dość spójne.
@Edek_60 a ta Shekhina - to jest jakiś anioł czy coś? Słyszałam to słowo ale nie bardzo rozumiem czym to jest i dlaczego miałoby rozwiązywać problem że Bóg 'chodzi'.
@Wikusia76 Shekhina to hebrajskie słowo od rdzenia 'zamieszkiwać' - dosłownie 'obecność' albo 'zamieszkiwanie'. W myśli rabinicznej to sposób mówienia o tym jak Bóg jest obecny w świecie bez mówienia że Bóg fizycznie jest w miejscu. Zamiast 'Bóg zszedł na górę Synaj' Targum pisze że 'Shekhina Boga objawiła się na górze Synaj'. To pozwala zachować sens objawienia i jednocześnie uniknąć wrażenia że Bóg ma nogi i schodzi po górach.
To brzmi trochę jak logos u Jana - 'Słowo było u Boga i Słowo było Bogiem'. Też jest to pośrednik który rozwiązuje problem bezpośredniości kontaktu między absolutem a materią. Czy ktoś wie czy te dwa pojęcia były w ogóle ze sobą porównywane w literaturze?
@Weles porównywano i to intensywnie, szczególnie w kontekście Filona z Aleksandrii który był prawie współczesny początkom chrześcijaństwa i pisał zarówno po grecku jak i myślał kategoriami żydowskimi. Logos u Filona i Shekhina w Targumie to nie jest to samo, ale obydwa są odpowiedziami na ten sam problem filozoficzny - jak wieczny i nieskończony Bóg dotyka skończonego świata. Tyle że idą różnymi drogami.
Przepraszam że pytam o coś może zbyt podstawowego - ale jak Targum radził sobie z fragmentami gdzie Bóg mówi wprost, na przykład w Dekalogu? Tam przecież nie można wstawić Shekhiny bo to zmienia sens przykazań. Czy tam tłumaczono dosłownie?
@Agatka71 to jest właśnie jedno z miejsc gdzie różne Targumy robiły różne rzeczy. Onkelos w Dekalogu jest stosunkowo bliski oryginałowi - bo tu dosłowność jest konieczna, tekst normatywny nie może być swobodnie parafrazowany. Ale już Targum palestyński, pseudo-Jonatan, tam gdzie tylko można dodaje expansje i komentarze nawet do przykazań. Więc odpowiedź brzmi: zależy który Targum i zależy jak bardzo tekst był liturgicznie 'zamknięty'.
Mam takie dziwne skojarzenie - czy te rozszerzenia w pseudo-Jonatanie działają trochę jak moje sny, gdzie właściwy obraz jest jeden ale mózg dokłada do niego całe warstwy kontekstu i emocji których nie było w oryginale? Przepraszam że to takie niepoważne porównanie.
@Otylijka wcale nie niepoważne - to jest właściwie dobra metafora dla midraszowej logiki w ogóle. Tekst jako rdzeń snu, a interpretacja jako to co mózg dokłada żeby nadać mu sens w danym momencie życia. Różne noce, różne sny z tego samego rdzenia.
To mnie pociąga dalej - jeśli Targum to coś w rodzaju zbiorowego snu na tekście, to czy nie ma tu ryzyka że po kilku pokoleniach ludzie pamiętają sen, a nie tekst? Że Targum wyparł oryginał w praktycznej religijności przeciętnego człowieka?
@Nekromantka95 myślę że to się faktycznie zdarzało i dlatego właśnie rabiniczna halacha tak mocno pilnowała żeby zwój Tory w synagodze był zawsze po hebrajsku i żeby Targum był wyraźnie oddzielony. To rozdzielenie fizyczne - najpierw werset po hebrajsku, potem tłumaczenie - miało właśnie zapobiegać temu wyparciu o którym mówisz. Tekst i glosa nie mogły zlać się w jedno.
A czy ta zasada była w ogóle przestrzegana? Bo jeśli meturgeman mógł mówić co chciał a nie zapisywano tego, to co kto miał kontrolować czy zachowuje odstęp między tekstem a tłumaczeniem?