I tu zostaje jeszcze jedno pytanie, które się tutaj nie pojawiło wprost: co z rytuałami, które mają charakter przejścia? Inicjacje, pogrzeby, przełomy. Tam spontaniczność wydaje się niemożliwa, bo sam kontekst wymaga formy. Nie możesz "spontanicznie" przejść inicjację - ktoś musi cię przez nią przeprowadzić, a forma jest częścią tego, że to jest przejście, a nie zwykłe zdarzenie.
@Liki Rytuały przejścia to akurat interesujący przypadek, bo tam forma nie jest kwestią wyboru ani estetyki - ona konstytuuje sam akt. Van Gennep opisywał to dość precyzyjnie: separacja, liminalność, włączenie. Jeśli brakuje któregokolwiek elementu, przejście nie zostaje domknięte. I to nie jest kwestia wierzenia w rytuał - to jest kwestia tego, że psychika potrzebuje wyraźnego progu. Spontaniczność w takim kontekście nie tyle jest niemożliwa, co po prostu nie spełnia tej samej funkcji. Możesz mieć spontaniczny moment olśnienia, ale to nie to samo co przejście przez próg w obecności świadków i z wyraźnym początkiem i końcem. Ale to otwiera kolejne pytanie: czy to, o czym rozmawiamy przez całą dyskusję, to te same rytuały? Bo może "rytuał przejścia" i "osobista praktyka" to dwa różne zjawiska, które tylko używają tej samej nazwy.