Akurat ten temat siedzi mi pod skórą od dawna. Bo z jednej strony cała ta warstwa wierzeń słowiańskich jest wgnieciona w nasz folklor głębiej niż się ludziom wydaje, z drugiej - większość pyta "czy w to wierzysz" w sensie literalnym. Ja postawiłbym pytanie inaczej - czy te byty były tylko opisem zjawisk psychicznych i fizjologicznych, czy stały za nimi realne energie. Strzyga, zmora, południca - każda z nich ma w tle coś, co dzisiaj nazywamy inaczej, ale opisuje to samo doświadczenie.
@Sauwak Jasne, ale trzeba je rozdzielić. Strzyga to wątek wampiryczny, zmora to wątek nocnego duszenia, południca to udar cieplny w polu. Łączy je tylko to, że są słowiańskie. Funkcjonalnie to trzy różne klasy zjawisk i pomieszanie ich w jednym koszu zaciemnia obraz.
@Pajeczyna Prawda, choć jest też wspólny mianownik. Wszystkie trzy pojawiają się w momencie, gdy człowiek jest najbardziej bezbronny - we śnie, w upale, samotnie w polu. Słowianie naznaczali demony tam, gdzie kończyła się kontrola. To pokazuje że ta warstwa wierzeń ma logikę.
Ja w nie wierzę, choć nie tak jak pradziadkowie. Zmora dla mnie to nie jest baba siedząca na piersi, tylko realna postać energetyczna, która przychodzi gdy człowiek śpi w miejscu o złej energetyce, albo ma na sobie obciążenie. Widziałam to wiele razy u klientów. Zmienia się tylko nazwa, doświadczenie zostało.
@Lady A widziałaś realnie czy to klient ci opowiadał? Pytam bo ja sam miałem klasyczny epizod paraliżu sennego z poczuciem ciężaru na piersi i kobietą wpatrującą się w sufit. Dla mnie zmora to czysta neurologia, nic więcej.
@Lurisk Paraliż senny i zmora to nie jest dychotomia. Jedno nie wyklucza drugiego. Mózg w tym stanie rzeczywiście jest sparaliżowany i halucynuje, ALE jednocześnie jest to moment największej otwartości na warstwę poza fizyczną. Ludowa zmora siadała wtedy, kiedy organizm był w fazie REM. Akurat wtedy, gdy faktycznie coś z drugiej strony może łatwiej dotknąć.
@Kobalt To jest niedowodliwe. Każdą halucynację senną można zinterpretować jako kontakt. Trzymajmy się weryfikowalnego.
Dorzucę dla porządku - na wsi w okolicach Lublina jeszcze do niedawna mówiono o "morze" jako o duszy żyjącej osoby, która nocą wychodzi z ciała i męczy innych. To zupełnie inna jakość niż upiór. Mora siódmej córki, mora kobiety o zrośniętych brwiach. Babcia mojej żony to pamięta.
@Szaman Tak, mora i zmora to czasem rozróżniane wątki, czasem łączone. W centralnej Polsce miało funkcjonować nawet wytłumaczenie, że zmorą zostawała osoba, przy której ktoś pomylił się przy "Zdrowaś Mario" i powiedział "Zmoraś Mario". Brzmi anegdotycznie, ale pokazuje jak głęboko Słowianie wierzyli, że słowo ma moc zmienić los duszy.
@Bylica Klasyczny przykład siły wypowiedzianego słowa w tradycji ludowej. Niezamierzone przejęzyczenie traktowane jako realne sprawcze działanie. To jest etos, który dziś zatraciliśmy - dziś rzucamy słowami bez myślenia o konsekwencjach.
Czytam i mam wrażenie, że temat jest u nas bardzo zniekształcony przez kulturę popularną. Sapkowski z Wiedźmina, gry CDPR, ostatnie filmy fantasy. Większość młodych zna strzygę z Wiedźmina jako monstrum z zamku i tyle. Pierwotne wierzenie zostało jakby wymazane.
@Gituska Ja akurat uważam że Sapkowski uratował te wątki przed całkowitym zapomnieniem. Bez Wiedźmina nikt poza etnografami nie pamiętałby o strzydze. Tak, popkultura wypaczyła, ale też przeniosła. Lepiej to niż zapomnienie.