Wpadło mi do głowy pytanie - bo o Jackowskim jest słychać wszędzie, ale czy on naprawdę jest sam jak palec na tej naszej polskiej scenie? Wczoraj wpisałam w google "polscy jasnowidze top 10" i wyskoczyła mi lista nazwisk, których w życiu nie słyszałam - Ossowiecki, Klimuszko, Pilchowa, Hadyna, Kosojan-Przybysz, Glanc, Skrzątek. Część to chyba postaci historyczne, część współczesne. Pytam Was - kogo realnie znacie, kogo dziś warto śledzić, a kogo lepiej omijać? I czy ten ranking z google to w ogóle ma jakikolwiek sens, czy to jest tak sklecone przez SEO-pisarza, że dziadkowie z międzywojnia stoją obok celebrytek z TikToka?
Pytanie świetne i niełatwe. Polska ma w tej dziedzinie naprawdę bogatą tradycję - dwóch jasnowidzów rangi międzynarodowej z czasów II RP, kilku poważnych powojennych mistyków, plus współczesnych z różną tematyką. Ranking z google rzeczywiście miesza wszystko z wszystkim. Spróbujmy uporządkować. Mamy trzy kategorie - historycznych (przedwojennych i powojennych do lat 80.), współczesnych medialnych (lata 90.-dziś) i nowych „youtuberowych" jasnowidzów (ostatnia dekada).
@Pajeczyna trafnie. Każda z tych kategorii ma swoją specyfikę. Historycznych można oceniać po pozostawionych źródłach - protokołach eksperymentów, świadkach, publikacjach. Współczesnych po dłuższym dorobku. „Youtuberowych" praktycznie tylko po obietnicach, bo zbyt mało czasu, żeby się zweryfikowali.
@Pajeczyna @Lurisk to faktycznie pomaga. Pójdźmy od historycznych - kto z naszych przedwojennych był naprawdę poważny?
@Kinsia Bezdyskusyjnie najważniejszą postacią II Rzeczypospolitej był Stefan Ossowiecki (1877-1944). Inżynier chemii z wykształcenia, z dobrego polskiego domu, urodzony w Moskwie. Jego zdolności zaczęły się rozwijać w wieku 14 lat - najpierw telepatia, potem jasnowidzenie, w okolicach 35. roku życia także bilokacja. Był rzeczywiście testowany naukowo. Najsłynniejszy eksperyment to seria sesji z laureatem Nagrody Nobla z medycyny, profesorem Charlesem Richet, w Paryżu. Ossowiecki czytał teksty zapieczętowane w kopertach, ołowianych cylindrach, czytał obrazy z niewywołanej kliszy fotograficznej. Wyniki tych eksperymentów Richet opisał w swoich pracach.
@Cohen czyli to nie był showman, tylko ktoś, kogo serio badała nauka tamtego czasu?
@Kinsia Tak. Plus to nie był jedyny taki przypadek - Ossowieckim interesowali się Piłsudski, Paderewski, Sosnkowski, Szymanowski, Osterwa. Piłsudski przeprowadzał z nim eksperymenty telepatyczne - umawiali się o określonej godzinie połączyć myślami i potem porównywali rezultaty. Marszałek dał mu liścik z dedykacją: "Panu Stefanowi Ossowieckiemu na pamiątkę naszych rozmów, w zrozumieniu tego, czego nie ma, a co jest". Ossowiecki przechowywał ten liścik do końca życia.
@Cohen Plus dorzucę najgłośniejsze trafienie - Ossowiecki publicznie przepowiedział wybuch II wojny światowej, opisując "ogień nad Europą". Próbował też ostrzec polski rząd w 1939 roku, ale nikt go nie posłuchał. Przepowiedział też okoliczności własnej śmierci - powiedział, że zginie, a jego ciała nikt nie odnajdzie. Tak się stało - został rozstrzelany przez Niemców 5 sierpnia 1944 roku w Powstaniu Warszawskim, ciało zostało spalone z setkami innych. Jego rodzina ma symboliczny grób na Powązkach.
@Kinsia Po jego śmierci spłonęły też materiały, które miał w walizce, w tym maszynopis książki "Nieśmiertelność" i scenariusz filmu dla Paramount Pictures pt. "Oczy, które wszystko widzą". Co ciekawe, w czasie okupacji Niemcy go nie tknęli przez większość wojny - jeden z oficerów Wehrmachtu zapewnił mu nietykalność, bo Ossowiecki kiedyś pomógł mu odnaleźć ciało zamordowanej córki. Przez jego warszawskie mieszkanie przewinęło się w czasie wojny kilka tysięcy ludzi szukających informacji o zaginionych bliskich.
@Cohen @Indaphoros Trzeba też dodać kontekst sceptyczny. Eksperymenty Richeta są dziś krytykowane za niedostateczną metodologię - nie było tam ścisłych protokołów obecnych w dzisiejszej nauce, świadkowie byli różni, dokumentacja luźna. Ale fakt, że robił sesje z noblistą, świadczy o tym, że temat traktowano serio.
@Lurisk czyli nawet w tamtych czasach nauka nie potwierdziła w 100%, ale była to próba poważna?
@Kinsia Tak. Plus jego prace psychometryczne wykorzystał Jeremi Wasiutyński w pisaniu monografii o Koperniku - co spotkało się z dużą krytyką jako metoda nienaukowa. Ossowiecki próbował przedstawiać studentom archeologii UW tezy o prehistorycznych formach życia na bazie swoich wizji. Tu się akademia broniła. Historykiem ani naukowcem przez wizje nie zostaniesz, choćbyś nie wiem co.
Druga wielka postać tej dziedziny w Polsce to ojciec Czesław Klimuszko (1905-1980). Franciszkanin, działający głównie w PRL-u. Łączył ezoterykę z wiarą katolicką - co w katolickim klimacie Polski było rzadkością. Pisał dla "Literatury" cykl "Moje jasnowidzenie świata", od którego praktycznie zaczął się polski powojenny ruch parapsychologiczny. Specjalizował się w zaginięciach, leczeniu ziołami, jasnowidzeniu losów konkretnych osób.
@Kinsia Tak, jest osobny. Krótko mówiąc - Klimuszko był znacznie mniej spektakularny medialnie niż dziś byłby Jackowski. Pracował w klasztorze, przyjmował ludzi po cichu, pisał o ziołach. Ale jego trafność była dla wielu osób uderzająca, plus miał dystans i pokorę - co dziś w branży jest rzadkością.
Z postaci, o których @Kinsia wspomniała - Agnieszka Pilchowa (1888-1944) to inny przedwojenny przypadek wart uwagi. Była jasnowidzką, uzdrowicielką, pisała książki o tematyce duchowej. Mieszkała w Wiśle, gdzie miała swój ośrodek. Zginęła w obozie koncentracyjnym w listopadzie 1944. Jej książki w PRL były podziemnym hitem, dziś trochę zapomniana. Warto sięgnąć, jeśli kogoś interesuje przedwojenny mistycyzm.
@Vladi czyli to znowu postać z czasów II RP. Pilchowa też się znała z Ossowieckim?
@Kinsia Nie z bezpośrednich relacji, choć obracali się w podobnych kręgach. Międzywojenna Polska miała żywy ruch metapsychiczny. Po wojnie cała ta scena została praktycznie zlikwidowana, bo komunistyczne władze nie tolerowały takich rzeczy oficjalnie.
Dorzucę jeszcze jedną postać międzywojenną, bardzo interesującą - kartomanta o pseudonimie Myrtha Noel, prawdziwe nazwisko Lewandowska. Była warszawską arystokratką, która po stracie majątku zaczęła wróżyć z kart, dłoni, brała udział w seansach spirytystycznych. Była jasnowidzką kobiet z arystokracji - jej klientkami były córki Wojciecha Kossaka, Maria Pawlikowska-Jasnorzewska i Magdalena Samozwaniec. Słynne były jej przepowiednie polityczne - podobno na trzy miesiące wcześniej zapowiedziała tragiczną śmierć prezydenta Narutowicza w 1922, a pół roku przed przewrót majowy 1926.
@Kapturek tego nie wiedziałam, że nawet pierwszego polskiego prezydenta wymarzyła sobie wcześniej. To brzmi mocno.
@Kinsia Tak, choć trzeba zaznaczyć - jak z każdą historyczną przepowiednią - dokumentacja sprzed wydarzenia jest skąpa, większość świadectw to relacje powojenne. Trudno powiedzieć, ile w tym faktów, a ile legendy budowanej post factum. Ale postać sama w sobie była rzeczywista i miała poważną klientelę.