Czy Zaratusztra naprawdę był historyczną postacią? Bo słyszałem, że niektórzy uczeni kwestionują jego istnienie.
@Whisper Żaden poważny uczony nie kwestionuje historyczności Zaratusztry. Problem leży w datowaniu - szacunki wahają się od 1500 do 600 lat p.n.e. Rozpiętość 900 lat.
Analiza lingwistyczna Gathas wskazuje na około 1000 rok p.n.e. Język jest ściśle spokrewniony z sanskrytem Rigwedy, więc musiał pochodzić z późnej epoki brązu.
A skąd w ogóle wzięła się ta religia? Zaratusztra po prostu wymyślił ją sobie?
Zaratusztra był reformatorem, nie wynalazcą. Wyrósł w starożytnej irańskiej religii politeistycznej, został jej kapłanem, ale w wieku 30 lat miał wizję. Vohu Manah - "Dobry Zamysł" - objawił mu, że kapłani błędnie rozumieją boski przekaz.
@Cohen I natychmiast został odrzucony. Klasa kapłańska, której władza zależała od ofiar ze zwierząt, uznała go za heretyka. Przez lata miał tylko jednego nawróconego - swojego kuzyna.
To jak w ogóle jego religia się rozprzestrzeniła?
Ostatecznie dotarł na dwór króla Vishtaspa. Według legendy, wygrał teologiczną debatę z nadwornymi kapłanami i uzdrowił ulubionego konia króla. Vishtaspa się nawrócił i zaratusztrianizm stał się religią dworu.
Potem Persowie z dynastii Achemenidów przyjęli tę religię. Cyrus Wielki, Dariusz - wszyscy byli zaratusztrianami. To dało religii imperialny zasięg od Grecji po Indie.
Czytałam, że Cyrus Wielki uwolnił Żydów z niewoli babilońskiej. To wtedy zaratusztrianizm wpłynął na judaizm?
@Leonora Dokładnie. Podczas i po niewoli (586-538 p.n.e.) Żydzi mieli intensywny kontakt z Persami. Przed tym okresem judaizm nie miał koncepcji nieba, piekła, Szatana czy zmartwychwstania. To wszystko pojawiło się po perskim wpływie.
Ale przecież niektórzy uczeni twierdzą, że te koncepcje rozwinęły się niezależnie?
@Whisper Tak, to wciąż dyskutowane. Niemniej podobieństwa są zbyt konkretne, by je ignorować. Zaratusztriański Saoshyant (mesjasz urodzony z dziewicy) i chrześcijański Mesjasz, Most Chinvat i islamski Most Sirat, Frashokereti i chrześcijańska apokalipsa...
Nie zapominajmy o Magach w Ewangelii Mateusza. "Trzej Królowie" to najprawdopodobniej zaratusztriańscy kapłani, którzy przybyli z Persji oddać hołd Jezusowi.
Magowie to zaratusztrianie? Nigdy nie słyszałem o takim połączeniu.
"Magi" to grecki termin na zaratusztriańskich kapłanów. W starożytności byli znani jako mędrcy, astrologowie i filozofowie. To oni utrzymywali święte ognie i recytowali Awestę.
A co to jest Awesta?
Święte teksty zaratusztrianizmu. Niestety, oryginalna Awesta z okresu Sasanidów miała 21 tomów, ale po arabskim podboju przetrwało tylko około 25% materiału. To, co mamy, to głównie teksty liturgiczne zapamiętane przez kapłanów.
To znaczy, że większość ich świętych pism zaginęła?
@Zorka Dokładnie. Biblioteki zostały spalone podczas inwazji. To, co przetrwało, to Gathas - 17 hymnów prawdopodobnie skomponowanych przez samego Zaratusztrę - plus późniejsze teksty liturgiczne i prawne.
Gathas są niezwykle trudne do przetłumaczenia. Napisane w staroawestyjskim, archaicznym języku martwym od III wieku n.e. Nawet sasanidzcy tłumacze mieli z nimi problem. Jeden uczony nazwał je "najbardziej abstrakcyjną i zagadkową myślą, dodatkowo zasłoniętą archaicznym językiem".
To skąd wiemy, co one mówią?
Porównujemy z sanskrytem wedyjskim, używamy sasanidzkich tłumaczeń pahlawi jako wskazówek, i próbujemy rekonstruować znaczenie z kontekstu. To żmudna praca, często hipotetyczna.