Niewidoma Bułgarka, która miała przewidzieć katastrofę okrętu Kursk, zamachy z 11 września i wybór Baracka Obamy. Kobieta, do której pielgrzymowały tysiące ludzi, a bułgarskie władze przyznały jej państwową pensję. Baba Wanga to jedna z najbardziej kontrowersyjnych postaci w historii paranormalnych zjawisk – dla jednych prawdziwa prorokini, dla innych mistyfikacja i psychologiczna manipulacja.
Kim naprawdę była Baba Wanga? Czy jej przepowiednie się sprawdziły, czy może jesteśmy świadkami jednego z największych mitów XX wieku? W tym artykule przyjrzymy się faktom z jej życia, przeanalizujemy najsłynniejsze przepowiednie i spróbujemy odpowiedzieć na pytanie, czy miała prawdziwy dar jasnowidztwa.
Przeczytałam ten materiał o Babie Wandze i muszę powiedzieć, że wreszcie ktoś poruszył temat braku pisemnej dokumentacji jej przepowiedni. Zawsze mnie to zastanawiało – kobieta która podobno przewidziała pół świata, a nie ma ani jednego zapisu z czasów przed wydarzeniami.
Ale przecież wszyscy mówią że przewidziała katastrofę Kurska i 11 września! To chyba coś znaczy?
@Mirta problem w tym że "wszyscy mówią" to nie jest dowód. Ta przepowiednia o Kursku pojawiła się dopiero po zatonięciu okrętu w 2000 roku. Nie ma żadnego źródła sprzed tego wydarzenia. A jej przyjaciółka przez 30 lat, Eli Goreva, wprost powiedziała że to wymysł powstały po śmierci Wandy.
Czekaj, ale skąd się wzięły te wszystkie słynne przepowiednie o wojnach i polityce?
Pamięć ludzka jest niewiarygodnie zawodna @Galia. Psychologowie badali to setki razy. Jeśli ktoś usłyszał niejasne zdanie o "wielkim nieszczęściu" to po latach sam doda szczegóły pasujące do tego co wie z telewizji. To się nazywa fałszywe wspomnienia.
Dokładnie. A do tego dochodzi selektywna pamięć – zapamiętujemy trafienia, zapominamy pomyłki. Jeśli jasnowidzka powie Ci dziesięć rzeczy z czego jedna się sprawdzi, będziesz pamiętać tę jedną i opowiadać o niej wszystkim.
Nie rozumiem jednego – jeśli była oszustką to dlaczego komunistyczny rząd Bułgarii dał jej pensję i założył dla niej instytut?
Bo nie była oszustką w prosty sposób @Kanko. Państwo socjalistyczne zobaczyło biznes. Od 1966 roku zarządzali nią jak przedsiębiorstwem – opłaty od klientów szły do budżetu gminy, mieli nad nią pełną kontrolę. To było genialne – zamiast walczyć z przesądami wykorzystali je dla zysku.
A co z tymi archiwami z Instytutu Sugestologii?
Te archiwa to klucz do zrozumienia prawdy. Galia Valtchinova z Uniwersytetu w Tuluzie przestudiowała 7-8 tysięcy kart konsultacji. Większość dotyczy osobistych spraw – zdrowie, rodzina, zaginieni. Prawie wcale nie ma tam przepowiedni politycznych czy globalnych katastrof.
Czyli zajmowała się zwykłymi ludzkimi problemami a nie końcem świata?
Właśnie @Larkis. Podczas II wojny światowej pomagała rodzinom szukać zaginionych żołnierzy. To była jej prawdziwa działalność. Mogła używać sieci lokalnych informatorów, plotek, dedukcji. Do tego nie trzeba nadprzyrodzonych mocy – wystarcza dobra pamięć i kontakty.
Moment, ale skąd się wzięły te wszystkie słynne przepowiednie o wojnach i polityce?
Głównie z Walentina Sidorowa – rosyjskiego poety który odwiedził ją dwa razy w życiu. Napisał książkę opublikowaną w 2009 roku, 13 lat po jej śmierci. Naukowcy są zgodni że większość "przepowiedni politycznych" to wymysł jego poetyckiej wyobraźni, nie cytaty Wandy.
A później rosyjskie media state dorzuciły swoje. W 2022 nagle się okazało że podobno powiedziała "Putin zostanie panem świata w 2025". Bitter Winter zdemaskował to jako kompletną fabricację. Nigdy tego nie mówiła.
Serio Rosja robi z niej propagandę?
Tak, Cambridge opublikował badanie w 2024 dokumentujące jak rosyjskie media wykorzystują jej postać. To część szerszej strategii dezinformacji. Martwa jasnowidzka nie może zaprzeczyć więc można jej przypisać cokolwiek.
Wróćmy do Kurska bo mnie to najbardziej ciekawi. Jak dokładnie ta przepowiednia brzmiała?
Rzekomo "Kursk zostanie pokryty wodą i cały świat będzie nad tym płakać". Brzmi trafnie prawda? Ale Kursk to przede wszystkim rosyjskie miasto, nie okręt. Plus miała podać rok 1999 a okręt zatonął w 2000. Plus nie ma żadnego dowodu że cokolwiek takiego powiedziała przed sierpniem 2000 roku.
To klasyczne retrofitowanie – dopasowywanie niejasnych stwierdzeń do wydarzeń po fakcie.
@Whisper dokładnie. A media to uwielbiają bo generuje kliknięcia. Każdego roku setki portali publikują "Przepowiednie Baby Wandy na rok 20XX" które są całkowicie wymyślone. The Skeptic UK śledził to i nie znalazł żadnych źródeł tych list.
Czyli te coroczne listy przepowiedni to fake news?
W stu procentach @Oliczka. Portale piszą niejasne rzeczy typu "będzie konflikt w Europie" albo "naturalna katastrofa gdzieś na świecie" – rzeczy które prawie zawsze się wydarzą. Potem czekają co się stanie i mówią "o patrz trafiła".
Przepraszam za głupie pytanie ale co to jest ten efekt Barnuma o którym wszyscy mówicie?
Nie ma głupich pytań @Dagma. Efekt Barnuma odkrył psycholog Bertram Forer w 1948. Dał studentom identyczny ogólny opis osobowości a każdy myślał że jest specjalnie dla niego i ocenił jako bardzo trafny. To działa bo używamy stwierdzeń które pasują do każdego – "czasem jesteś pewny siebie ale są momenty wątpliwości".
Czyli jak horoskopy które zawsze można dopasować?
Czytałam że podobno przewidziała tsunami w Azji z 2004 roku?
Znowu brak dokumentacji sprzed wydarzenia. Tsunami to stosunkowo częste zjawisko w regionie Pacyfiku. Jeśli ktoś powie "będzie wielka fala w Azji" i czeka wystarczająco długo, w końcu się sprawdzi.
A Obama? Słyszałam że powiedziała o czarnoskórym 44 prezydencie USA.
Połowiczny traf @Arkania. Nawet jeśli to powiedziała – co nie jest udokumentowane – to jednocześnie miała dodać że będzie OSTATNIM prezydentem. Po Obamie mieliśmy już Trumpa, Bidena i znowu Trumpa. Totalnie nietrafione.
Jakie były przepowiednie które spektakularnie się nie sprawdziły?
III wojna światowa od listopada 2010 do października 2014. Europa miała przestać istnieć do 2016. Zmiana orbity Ziemi w 2023. Inwazja obcych w 2023. Nic z tego się nie wydarzyło ale o tym media wolą nie pisać.
Czemu ludzie tak bardzo chcą w to wierzyć?
Psychologia @Vinta. W niepewnym świecie ludzie szukają pewności. Łatwiej uwierzyć że ktoś zna przyszłość niż zaakceptować chaos. Plus bias potwierdzenia – widzisz to co chcesz zobaczyć. Jak wierzysz w jasnowidzkę, każdy przypadkowy traf jest dowodem, każda pomyłka ignorowana.
Ale tysiące ludzi jej ufało. Może naprawdę coś w tym było?
Tysiące ludzi też wierzy w płaską ziemię @Riksza. Popularność przekonania nie jest dowodem na jego prawdziwość. W Bułgarii 75% wierzy w Baby Wandę bo stała się częścią narodowej tożsamości. To zjawisko kulturowe nie naukowe.
Chciałabym dodać że nawet gdyby jasnowidztwo teoretycznie istniało, to w przypadku Wandy nie możemy tego sprawdzić. Brak pisemnej dokumentacji sprzed wydarzeń czyni weryfikację niemożliwą. Możemy tylko badać mit, nie rzeczywistość.
@Fraida słuszna uwaga. James Randi oferował milion dolarów każdemu kto udowodni zdolności psychiczne w kontrolowanych warunkach. Challenge trwał dziesiątki lat. Nikt nie wygrał. W 2015 zamknięto program – zero zwycięzców.
A cold reading? Czy Wanga mogła to stosować?
Prawdopodobnie tak @Kinsia. Cold reading to obserwacja ubioru, wieku, sposobu mówienia klienta i robienie na tej podstawie dedukcji które brzmią jak jasnowidzenie. Osoba 60+ lat? "Widzę problemy z sercem w rodzinie" – choroby serca to główna przyczyna zgonów, duża szansa trafienia.
A może hot reading skoro miała sekretarkę i ludzie zapisywali się z wyprzedzeniem?
Bardzo możliwe @Faddi. Hot reading to zbieranie informacji o kliencie przed sesją. Bułgarskie służby specjalne prawdopodobnie podsłuchiwały jej dom i mogły przekazywać dane o VIP-ach którzy mieli przyjść. To nie paranoja tylko standardowa praktyka w państwie autorytarnym.
Nie pomyślałem o tym. Komunistyczne służby pewnie wiedziały wszystko o każdym kto do niej szedł.
Właśnie @Kappi. A jak już znasz czyjeś problemy rodzinne ze słuchania telefonu to łatwo "odgadnąć" o co chodzi. Wygląda jak magia a to zwykła logistyka państwa policyjnego.
Czy można porównać ją do innych jasnowidzącej jak Edgar Cayce?
Edgar Cayce to "śpiący prorok" z Ameryki. Miał 14 tysięcy udokumentowanych sesji ale też są problemy. Mówił że Chiny staną się centrum chrześcijaństwa i że Atlantyda pojawi się w 1968-1969. Nietrafione. Podobny wzorzec – niektóre trafienia, mnóstwo pudła, fani pamiętają tylko trafienia.
A Wolf Messing? On też pochodził z regionu i współpracował z władzami.
Messing był uczciwy @Klaudia05. Przyznał że to nie telepatia tylko czytanie mikroskopijnych ruchów mięśni. Kiedy ktoś intensywnie myśli, mózg wysyła impulsy do mięśni. On to wyczuwał trzymając za rękę. Umiejętność obserwacji nie nadprzyrodzone moce.
