Mnie zastanawia jeden element etyczny. Jeśli materia jest zła i ciemna, to czy manichejczycy traktowali cierpienie fizyczne jako coś dobrego - oczyszczającego? Czy mieli coś w rodzaju gloryfikacji bólu?
@Taurus Nie w sposób, który mógłby przypominać ascetyczną mortyfikację w katolickim sensie. Manichejczycy, szczególnie Electi, unikali przemocy wobec wszelkiego życia - a więc i wobec własnego ciała w sensie zadawania sobie bólu. Asceza polegała na abstynencji - od mięsa, wina, seksu - a nie na cierpieniu jako takim. Cierpienie było traktowane raczej jako nieunikniona cecha egzystencji w materialnym świecie, nie jako droga do zbawienia.
@Wiciol A jak manichejczycy tłumaczyli problem dobra? Jeśli całkowite dobro należy do sfery światła, a my żyjemy w świecie ciemności - to skąd biorą się ludzkie cnoty, miłość, altruizm?
@Faddi To jest serce manichejskiej antropologii. Człowiek nosi w sobie cząstkę światła - bożą iskrę - i to ona jest źródłem wszystkiego co w ludziach dobre. Ciało, namiętności, materializm - to ciemność. Współczucie, dążenie do wiedzy, szlachetność - to iskry światła próbujące wyrwać się z więzienia. Każdy akt dobroci to małe uwolnienie, mały krok ku powrotowi.
@Betalia To brzmi jak bardzo negatywna wizja ciała. Czy manichejczycy mieli coś do powiedzenia o zdrowiu, o tym jak dbać o fizyczność?
@Micela Electi mieli ściśle określoną dietę - wegetariańską, bez wina, często monożywienie lub post. Ale motywacja była religijna, nie zdrowotna. Nie niszczono roślin - to też były byty z cząstkami światła - ale ich spożycie przez Electi miało wyzwalać te cząstki. Była w tym taka logika transformacyjna: jedzenie roślin przez czystego człowieka uwalniało uwięzione w nich cząstki światła.
@Micela Czyli Electi nie mieli obiadów, tylko rytuały uwalniania światła ukrytego w pokarmie. To zmienia optykę, prawda? To, co wygląda jak jedzenie, było w istocie celebracją zbawienia.
@Kapturek Właśnie taka interpretacja sprawia, że manicheizm jest interesujący ezoterykę - bo to jest tradycja, w której codzienność jest przesycona metafizycznym znaczeniem. Każdy posiłek, każde oddychanie, każda myśl - wszystko ma kosmiczną wagę.
Zostańmy przez chwilę przy kwestii piśmiennictwa. Mani pisał po aramejsku i po persku. Jego pisma były tłumaczone na grecki, łaciński, koptyjski, sogdyjski, ujgurski, chiński, perski - jeden z najszerzej tłumaczonych zbiorów starożytności. To świadczy o rozmiarze ruchu. Każda prowincja miała własną literaturę manichejską dostosowaną kulturowo. To jest niemal nowoczesna technika misyjna - inkulturacja zanim ta nazwa powstała.
@Ismer I przez tę wielojęzyczność tyle przetrwało. Gdyby pisma były tylko w jednym języku, poszłyby z dymem razem ze spalanymi wspólnotami. Teksty chińskie przetrwały, bo Chiny nie były objęte europejską inkwizycją. Turfan był na skraju bezpiecznej strefy geograficznej.
Chcę wtrącić coś na temat manichejskiej koncepcji trzech momentów historii - przeszłość, teraźniejszość, przyszłość - bo to jest coś, co ma analogie w wielu tradycjach ezoterycznych. Przed mieszaniem - złoty wiek rozdzielenia. Teraz - mieszanie i walka. Przyszłość - ponowne rozdzielenie. To jest schemat, który pojawia się w hinduskim manwantara, w greckich epokaach metali, w gnostyckiej koncepcji pleroma-kenoma-powrót.
@Czulu I w apokaliptyce żydowskiej, która była jednym z bezpośrednich źródeł dla Maniego - pamiętajmy, że wychował się wśród elkasaitów. Eschatologiczne myślenie o czasie jako ruchu od złotego początku przez upadek do eschatologicznego wyzwolenia - to jest struktura obecna w wielu tradycjach basenu Morza Śródziemnego.
Interesuje mnie perspektywa genderowa, którą Herga i Lady poruszyły wcześniej. Czy w praktyce kobiety factycznie miały równy status? Czy to był raczej postulat teorytyczny?
@Zengui Z tego co mamy ze źródeł - tak, w praktyce. Wśród katarskich perfectae znamy z imienia dziesiątki kobiet, które prowadziły domy i udzielały consolamentum. W Langwedocji było to coś widocznego społecznie. Inkwizycja szczególnie prześladowała te kobiety, bo ich istnienie było symbolicznym wyzwaniem dla kościelnej hierarchii.
@Herga Dodam, że w manichejskich tekstach z Turfanu i Fajum pojawiają się inskrypcje od kobiet Electae. Nie jest to marginalne zjawisko. I co ciekawe - w środowiskach, gdzie manicheizm zetknął się z buddyzmem, kobiece monastycyzm był czymś zupełnie normalnym, więc elementy te wzajemnie się wzmacniały.
Ktoś wspomniał o Rycerzach Templariuszy jako możliwym ogniwie w łańcuchu tradycji dualistycznej. To jest śliski temat historycznie, bo templariusze są obarczeni całą warstwą późniejszych spekulacji. Ale czy jest cokolwiek konkretnego, co łączy ich z kataryzmem lub bogomilizmem?
@Arat Bezpośrednie powiązania są wątpliwe. Templariusze działali w Langwedocji równocześnie z katarami i mieli kontakty - ale jako instytucja kościelna brali udział w krucjacie albigensów, czyli byli po drugiej stronie barykady. Późniejsze spekulacje o templariuszach jako tajnych gnostykach to raczej mistyfikacja niż historia.
@Arat @Sauwak Jest jeden element, który pojawia się w poważnych badaniach - "Liber de duobus principiis" czyli Ksiega Dwóch Zasad - to katarski tekst teologiczny, który wydawcy nazwali neo-manichejskim. To dowodzi, że katarzy sami siebie rozumieli jako kontynuatorów tradycji dualistycznej. To jest samoidentyfikacja, nie tylko zewnętrzna klasyfikacja.
Słyszałam, że współcześnie są grupy, które próbują odtworzyć manicheizm jako żywą praktykę. Coś wiadomo na ten temat?
@Kolczasta Są neo-gnostyckie ruchy, które sięgają do manichejskich źródeł, ale to raczej akademicko-alternatywna duchowość niż żywa tradycja przekazu. Kataryzm jest bardziej "modny" jeśli chodzi o próby rekonstrukcji. Ale z manichejskich hymnów z Turfanu i Fajum korzystają niektóre grupy ceremonialne - właśnie ze względu na ich piękno literackie.
Na zakończenie tej wątku chcę powiedzieć, że dla mnie manicheizm jest potwierdzeniem czegoś, w co i tak wierzę - że pytania są ważniejsze niż odpowiedzi. Mani postawił pytanie o zło w sposób tak radykalny, że chrześcijaństwo musiało przez stulecia się z nim mierzyć i przez to samo się definiować. Tradycja, która zginęła fizycznie, zdefiniowała intelektualnie swoich prześladowców.
@Pajeczyna To jest elegancko powiedziane. Augustyn bez manicheizmu nie byłby Augustynem. Tomasz z Akwinu nie musiałby tak precyzyjnie definiować natury zła gdyby manicheizm nie postawił tego pytania z taką siłą. Paradoks: religia, którą próbowano wymazać, ukształtowała jej niszczycieli.
Mnie cały czas nurtuje pytanie na które nikt tutaj nie odpowiedział wprost. Czy manichejczycy praktycznie pracowali z energią lub "cząstkami światła" w sensie techniki duchowej? Czy to była tylko metafizyka i etyka, czy też stały za tym konkretne doświadczenia wewnętrzne?
@Czulu To jest pytanie, do którego nie mamy pełnej odpowiedzi właśnie dlatego, że najbardziej ezoteryczne teksty zaginęły lub nigdy nie były pisane - tradycja inicjacyjna prawdopodobnie przekazywana była ustnie. Z tego co wiemy o hymnach - były śpiewane rytmicznie, w grupie, przy świetle słońca lub księżyca. To jest typ praktyki, który sprzyja określonym stanom świadomości. Nie jest wykluczone, że za doktryną stały konkretne doświadczenia, które doktryna opisywała w swojej symbolice.
@Czulu @Seid Jeśli ktoś poważnie się tym interesuje, to manuskrypty z Turfanu są po części dostępne w opracowaniach naukowych - Werner Sundermann z Niemiec całe życie spędził na ich translacji. Część hymnów jest przetłumaczona. Czytając je można przynajmniej zbliżyć się do tego, jak wyglądało doświadczenie wyznawcy.
Przeczytałem całą tę dyskusję i mam poczucie, że manicheizm to temat, który zasługuje na dużo więcej uwagi niż zazwyczaj dostaje. Zaratusztrianizm mamy wyżej na forum, gnostycyzm też. A manicheizm, który jest w pewnym sensie syntezą i radykalizacją obu, jest prawie nieobecny w popularnej ezoteryce.
@Whisper I może to jest właśnie jego dziedzictwo - tradycja, która lepiej działa pod powierzchnią niż na niej. Mani chciał stworzyć pierwszą religię światową. Nie udało się jako instytucja. Ale jako zestaw pytań - o zło, o uwięzienie duszy, o kosmiczny dualizm - jest obecna wszędzie, tylko pod innymi nazwami. Ciekawe, które z tych pytań wciąż czekają na odpowiedź, której Mani nie zdążył napisać przed egzekucją.