W popularnych opracowaniach Freja bywa sprowadzana do „nordyckiej Wenus”. To uproszczenie, które gubi najciekawszą część jej postaci: Freja rządzi miłością, ale też magią, złotem i połową poległych na polu bitwy. W mitologii skandynawskiej jest jedną z niewielu bogiń o tak szerokim zakresie władzy.
Kim była Freja
Freja należy do Wanów - starszego rodu bóstw związanego z płodnością, urodzajem i dostatkiem, który po wojnie z Asami zamieszkał wśród nich na zasadzie wymiany zakładników. Jej ojcem jest Njörd, bratem Frej. Mieszka w Folkvangr, a jej sala nosi nazwę Sessrumnir. Imię oznacza po prostu „pani”, co mówi sporo o tym, jak ją traktowano.
Źródeł jest niewiele i nie są jednoznaczne: „Edda poetycka”, „Edda prozaiczna” Snorriego Sturlusona oraz rozproszone wzmianki w sagach. Wszystko, co czytamy dziś, przeszło przez filtr chrześcijańskich kopistów spisujących te teksty kilkaset lat po zmierzchu dawnych wierzeń.
Atrybuty, po których ją rozpoznasz
- Brisingamen - naszyjnik wykonany przez cztery krasnoludy, symbol jej związku ze złotem i pożądaniem.
- Sokoli płaszcz - pozwala przybrać postać ptaka i podróżować między światami. Pożyczali go od niej inni bogowie, między innymi Loki.
- Rydwan ciągnięty przez koty - jeden z najbardziej rozpoznawalnych obrazów w całej mitologii Północy.
- Dzik Hildisvíni - towarzysz o złotej szczecinie, atrybut wyraźnie wojenny.
- Łzy z czerwonego złota - Freja płacze za nieobecnym mężem Odem, a jej łzy zamieniają się w kruszec.
Freja i magia seid
To Freja miała nauczyć Asów praktyki zwanej seid - formy magii łączącej wróżenie, wpływanie na los i zmienianie stanu świadomości. W kulturze nordyckiej seid uchodził za sztukę kobiecą, a mężczyzna, który się nim zajmował, tracił społeczną pozycję. Praktykowały ją vǫlur, wędrowne wieszczki opisywane w sagach jako osoby przyjmowane z szacunkiem i pewną obawą jednocześnie.
Ten wątek dobrze zestawić z symboliką znaków runicznych, o czym więcej w tekście o runie Gebo. Dar, wymiana i zobowiązanie to kategorie, które w świecie Frei znaczą znacznie więcej niż uczucie.
Bogini miłości czy bogini wojny
Snorri zapisał, że Freja wybiera połowę poległych na polu bitwy, a druga połowa trafia do Odyna. To zdanie wywraca popularny obraz łagodnej bogini piękna. Freja jest w tym ujęciu równorzędną partnerką najpotężniejszego z Asów, a nie ozdobą jego dworu.
Miłość w jej wydaniu też nie przypomina sielanki. Źródła wypominają jej swobodę obyczajową, żądzę złota i zdolność do targowania się o to, czego pragnie. To bogini, która czegoś chce i to zdobywa.
Freja we współczesnej praktyce
W nurtach rekonstrukcyjnych i w części praktyk pogańskich Freja wzywana bywa w sprawach uczuciowych, twórczych i związanych z odzyskiwaniem własnej wartości. Praktyka zwykle sprowadza się do prostych elementów: piątek jako dzień poświęcony bogini, kolor złoty i czerwony, bursztyn, miód pitny, płatki kwiatów, czasem pióro.
Warto zachować proporcje. Dawne kulty były częścią całego porządku społecznego, a nie zestawem gestów do wykonania w domu. Dzisiejsze praktyki są raczej rozmową z symbolem niż odtworzeniem obrzędu sprzed tysiąca lat.
Częste nieporozumienia
- Freja to nie Frigg. To dwie różne postacie, choć część badaczy szuka wspólnego źródła. Frigg jest żoną Odyna i należy do Asów.
- Piątek nie pochodzi od Frei w sposób pewny. Nazwa dnia wywodzi się z germańskiego bóstwa, ale która to bogini, pozostaje sporne.
- Koty w rydwanie to nie domowe pupile. W dawnych wyobrażeniach są to raczej duże, dzikie zwierzęta.
Wątek o Frei, jej atrybutach i o tym, jak wygląda praca z tą postacią dzisiaj, znajdziesz na forum: Freja - nordycka bogini miłości, magii i wojny
