Dażbóg to jedno z najbardziej tajemniczych bóstw słowiańskich - bóg słońca, światła i pomyślności, którego imię przetrwało w ruskich latopisach i w średniowiecznym eposie. Marzec 2015 roku sprzyja przypomnieniu jego postaci. Dwudziestego marca w Polsce widoczne będzie częściowe zaćmienie Słońca, a kilkanaście godzin później przypada równonoc wiosenna.
Dażbóg - imię i znaczenie
Najczęściej przyjmowana etymologia łączy imię z czasownikiem „dać” i słowem, które w dawnej mowie Słowian oznaczało nie tylko bóstwo, ale też dostatek i pomyślną dolę. Ślad tego znaczenia zachował się w wyrazach „bogaty” i „ubogi”. Bóstwo o tym imieniu byłoby więc dawcą bogactwa, a słońce - źródłem urodzaju i dobrobytu. Ruskie zabytki zapisują je jako Dażbog lub Dażdbog, a w polskich opracowaniach spotyka się także formę Dadźbóg.
Dażbóg w dawnych źródłach
Najważniejszym świadectwem jest „Powieść minionych lat”. Pod rokiem 980 kronikarz opisuje, jak książę Włodzimierz postawił w Kijowie posągi Peruna, Chorsa, Dażboga, Strzyboga, Simargła i Mokoszy. Latopis hipacki, przekładając grecką kronikę Jana Malalasa, nazywa Dażboga synem Swaroga i utożsamia go ze Słońcem. Z kolei „Słowo o wyprawie Igora” mówi o Rusinach jako o wnukach Dażboga. Pokazuje to, jak żywa pozostawała ta postać pod koniec XII wieku.
W folklorze serbskim pojawia się postać Daboga, jednak ma ona często cechy ziemskiego władcy i przeciwnika dobra. Wciąż trwa dyskusja, czy to ta sama tradycja, przekształcona po przyjęciu chrześcijaństwa. Na ziemiach polskich brakuje bezpośrednich przekazów o kulcie Dażboga, choć współczesne rodzimowierstwo włącza go do swojego panteonu.
Słońce w obrzędach ludowych
Nawet bez imienia bóstwa słoneczna symbolika przetrwała w polskiej kulturze ludowej. Na wsiach witano wschodzące słońce modlitwą lub ukłonem. W poranek wielkanocny wypatrywano, czy słońce „tańczy” na niebie, co miało zapowiadać urodzajny rok. Na haftach, pisankach i rzeźbionych szczytach chat powtarzały się rozety i koła, czyli znaki słońca i jego wędrówki. Z wiosennym ożywieniem przyrody łączono też postać Jaryły, boga wiosny.
Dażbóg a marcowe zaćmienie i równonoc
Zaćmienie budziło dawniej lęk. W części słowiańskich przekazów tłumaczono je tym, że słońce pożerają wilkołaki lub smok, dlatego hałasowano, by przegnać napastnika. Równonoc miała znaczenie odwrotne: dzień zaczynał przeważać nad nocą, a światła przybywało. Współczesne wspólnoty rodzimowiercze obchodzą w tym czasie Jare Gody, święto powitania wiosny. Słoneczny dawca pomyślności pasuje do tego momentu wyjątkowo dobrze, bo od równonocy słońce co dzień daje więcej ciepła i czasu na pracę.
Jak symbolicznie uczcić słoneczne bóstwo
- Powitanie wschodu słońca - kilka minut w ciszy przy oknie lub na zewnątrz, z podziękowaniem za nowy dzień.
- Chleb i miód - dawne dary składane za urodzaj; po obrzędzie spożywa się je wspólnie z bliskimi.
- Wiosenne porządki - otwarcie okien, wyniesienie zbędnych rzeczy i wpuszczenie światła do domu.
- Intencja dostatku - zapisanie, czego ma przybyć w nadchodzącym półroczu, i odczytanie tej listy w czasie przesilenia letniego.
Najczęstsze błędy i mity
- „Dażbóg był najważniejszym bogiem wszystkich Słowian” - źródła wymieniają go głównie na Rusi, a zwierzchnie miejsce w kijowskim panteonie zajmował Perun.
- „Jego kult w Polsce jest dobrze opisany” - polskie kroniki go nie wymieniają, a współczesne rekonstrukcje opierają się na źródłach ruskich.
- „Dażbóg i Swaróg to jedna postać” - latopis przedstawia ich jako ojca i syna, choć tę zależność interpretuje się różnie.
- „O bogach Słowian wiadomo tyle co o greckich” - przekazy są skąpe i spisane przez chrześcijańskich autorów, więc wiele szczegółów to hipotezy.
Bezpieczna obserwacja zaćmienia
Na Słońce nie wolno patrzeć gołym okiem, nawet gdy jest w dużej części zasłonięte. Okulary przeciwsłoneczne, przydymione szkło, klisza czy płyta CD nie chronią wzroku. Potrzebne są atestowane okulary do obserwacji zaćmień albo szkło spawalnicze o stopniu zaciemnienia co najmniej 14. Lornetkę lub teleskop można kierować na tarczę wyłącznie z filtrem słonecznym założonym przed obiektywem. Bezpieczną alternatywą jest kamera otworkowa z kartonu, która rzuca obraz Słońca na kartkę. Jeśli po obserwacji pojawią się mroczki lub zaburzenia widzenia, trzeba jak najszybciej zgłosić się do okulisty.
Dyskusja dostępna na naszym Forum Ezoterycznym, pod adresem: Dażbóg - opowieści o słonecznym bogu Słowian
